Terugkerende pijn: zou de oorzaak misschien in de houding liggen?
Bekijk de training over dit onderwerp
Terugkerende lage rugpijn, hardnekkige nekpijn, een tendinopathie die weer de kop opsteekt zodra men weer gaat sporten. Dat is geen verbeelding: in een cohort van 250 patiënten die waren hersteld van een episode van lage rugpijn, kreeg 69 % binnen een jaar een terugval[1].
Gezien deze terugkerende klachten raadt de posturologie aan om verder te kijken dan alleen de pijnlijke plek: hoe het lichaam zijn evenwicht regelt, en hoe de aanpassingen die het lichaam maakt een probleem in stand kunnen houden. Hier volgt wat u moet weten, waarbij we een onderscheid maken tussen wat vaststaat en wat nog tot het domein van de klinische hypothese behoort.
Houding: eerst een regulerende factor, pas daarna een houding
Voor de clinicus betekent houding niet simpelweg ‘rechtop staan’. De neurowetenschappen omschrijven houding als een complexe sensomotorische vaardigheid die twee doelen dient: oriëntatie (het uitlijnen van het hoofd en de romp ten opzichte van de zwaartekracht, de grond en de omgeving) en evenwicht (het stabiliseren van het zwaartepunt)[2].
Om dit te bereiken, combineert het zenuwstelsel voortdurend vestibulaire, visuele en somatosensorische informatie. Het kent hieraan niet altijd evenveel gewicht toe: het ‘herweegt’ deze informatie afhankelijk van de context, waarbij het de voorkeur geeft aan de informatie die op een bepaald moment het meest betrouwbaar is[3]. Dit is een grote aanpassingskracht. Dit is ook de reden waarom een verstoorde input door de andere kan worden gecompenseerd, soms zonder dat dit merkbaar is.
De ingangen van het posturale systeem, en wat de wetenschap daarover zegt
De klinische posturologie spreekt van « sensoren ». Niet allemaal hebben ze hetzelfde niveau van bewijs. We hebben voor elk de huidige stand van kennis aangegeven.
🌀 Het Binnenoor
Het vestibulaire systeem, waarvan de otolieten, geeft informatie over de positie van het hoofd ten opzichte van de zwaartekracht en over versnellingen. Wanneer de andere informatie minder betrouwbaar wordt, dient het als de belangrijkste referentie; patiënten zonder vestibulaire functie verliezen juist dit aanpassingsvermogen[3].
👁️ Het oog en de nek
Het zicht draagt bij aan de posturale controle[2]. Bij patiënten met cervicalgie zijn stoornissen in de cervicale proprioceptie geassocieerd met verstoringen van het evenwicht en de controle van de bewegingen van de ogen en het hoofd[6]. Een studie heeft ook aangetoond dat, bij chronische lumbalgie patiënten met verticale heteroforie, een prismatische correctie de posturale stabiliteit verbeterde[7]. De oorzaak-gevolgrelatie met de pijn moet echter nog worden bevestigd, zoals de auteurs zelf benadrukken.
💀 De kaak en de occlusie
Het is een van de meest besproken onderwerpen. De literatuurreviews vinden geen voorspelbare relatie tussen de tandheelkundige occlusie en de houding, noch een verband tussen temporomandibulaire pijn en meetbare occluso-posturale afwijkingen[8]. De link is dus tot op heden niet aangetoond, ook al brengen steeds meer klinische gevallen hypotheses in dit verband aan. Een samenwerking met de tandarts blijft relevant bij een klacht van de oro-faciale sfeer, maar niet om « de houding » te « corrigeren » door middel van occlusie.
💪 Littekens, fascia en de viscerale sfeer
Deze pistes maken deel uit van de posturale evaluatie zoals deze wordt onderwezen in de posturologie. Ze zijn vandaag vooral gebaseerd op klinische ervaring: gecontroleerde studies die hun effect op houding of pijn aantonen, zijn zeldzaam. Dus, voorzichtig te verkennen en zonder overhaaste conclusies.
Juist daar krijgt een opleiding zijn volledige betekenis: het kennen van het bewijsniveau van elke piste stelt ons in staat deze methodisch te verkennen, na te denken over elke hypothese en voorzichtig te handelen, in plaats van deze meteen te verwerpen of te overinterpreteren.
🦶 De voet
De plantaire zool functioneert als een echte « dynamometrische kaart »: een vibratoire stimulatie van specifieke zones van de voet induceert gerichte posturale hellingen[4]. Omgekeerd verhoogt de anesthesie van de voetzolen de oscillaties in stand.[5].
👉 Pijn in de voet, knie of heup? Ontdek onze opleiding Manuele en posturale benadering van pijn in de onderste ledematen (8 en 9 januari 2027).
🔬 « Abnormale » houding = pijn? Niet zo eenvoudig.
Een review van 41 systematische reviews concludeert dat er geen consensus bestaat over een causaal verband tussen de houdingen van de wervelkolom en lumbalgie.[9]. Een meta-analyse vindt ook geen verschil in lumbale lordose tussen mensen met en zonder lage rugpijn; het zijn vooral de mobiliteit en de snelheid van beweging die verschillen[10]. Met andere woorden, een waargenomen asymmetrie is niet per se de oorzaak van de pijn; maar men kan ook niet het omgekeerde beweren. Het is precies om deze reden dat men de functie moet testen, niet alleen naar de vorm moet kijken.
Behandelen of alleen compenseren ?
Een goed uitgevoerde lokale behandeling verlicht vaak. Maar wanneer de pijn terugkomt of zich verplaatst, is het legitiem om zich af te vragen of een factor het probleem elders in stand houdt. Een posturale lezing, gebruikt met een kritische geest, helpt om :
- de klinische redenering uit te breiden buiten het pijnlijke gebied ;
- de hypothesen te hiërarchiseren, door de ingangen waarvan de rol is aangetoond te onderscheiden van die welke nog moeten worden geverifieerd ;
- na behandeling opnieuw te evalueren, om te controleren wat er daadwerkelijk is veranderd ;
- doelgericht te verwijzen naar een collega (KNO-arts, orthoptist, podoloog…) wanneer een test dit rechtvaardigt.
Hoe verloopt een posturale analyse ?
De aanpak volgt een gestructureerde redenering, van het globale naar het gerichte :
- De statische observatie van de occipitale, scapulaire en pelvische banden identificeert de asymmetrieën. Zoals we hebben gezien, is dit op zichzelf niet voldoende om een pijn te verklaren.
- De dynamische analyse (posturodynamisch bilan, test van de bulten, verticale van Barré, test van Zinn, cervicale mobiliteit) observeert het systeem in beweging. Deze tests zijn weinig bestudeerd; sommige tonen hun beperkingen. Bijvoorbeeld, de Fukuda-staptest heeft zich niet bewezen als betrouwbaar om een vestibulaire asymmetrie bij chronisch duizelige patiënten op te sporen.[11]. Ze worden dus altijd samen geïnterpreteerd, nooit afzonderlijk. Dat is de hele waarde van de opleiding: leren om de tests te vermenigvuldigen en hun resultaten te combineren, zodat een conclusie steunt op een bundel van argumenten in plaats van op een afzonderlijke test.
- De tests via sensorische input verkennen successief de oculomotorische, podale, myofasciale, occlusale en viscerale paden.
- De synthese kruist de resultaten en de klacht van de patiënt om te beslissen over de behandeling.
👉 Zin om deze tests te leren? Ontdek onze opleiding Initiatie in de posturologie – Word « Posturobewust » (20 en 21 november 2026).
« Posturobewust » worden in het dagelijks leven
« Posturobewust » zijn, betekent niet overal een posturale oorzaak zien. Het is de werking van de posturale controle kennen, weten hoe je het moet testen, en kritisch kijken naar wat elke test werkelijk toelaat om te concluderen. Bij een terugkerende pijn wordt de vraag:
« Is er in het posturale systeem van deze patiënt een element dat het probleem in stand houdt, en hoe kan ik dat verifiëren? »
Het is het doel van onze twee opleidingen over dit thema: de ene om het posturale systeem te begrijpen en zijn tests te beheersen, de andere om deze redenering toe te passen, met manuele technieken, op pijn in de voet, de knie en de heup.
Bibliografie
- da Silva T, Mills K, Brown BT, Pocovi N, de Campos T, Maher C, Hancock MJ. Terugkeer van lage rugpijn is gebruikelijk: een prospectieve startcohortstudie. J Physiother. 2019;65(3):159-165. doi:10.1016/j.jphys.2019.04.010
- Horak FB. Posturale oriëntatie en evenwicht: wat moeten we weten over de neurale controle van balans om vallen te voorkomen? Leeftijd Leeftijd. 2006;35(Suppl 2):ii7-ii11. doi:10.1093/ageing/afl077
- Peterka RJ. Sensorimotorische integratie in de menselijke posturale controle. J Neurophysiol. 2002;88(3):1097-1118. doi:10.1152/jn.2002.88.3.1097
- Kavounoudias A, Roll R, Roll JP. De plantaire zool is een 'dynamometrische kaart' voor de menselijke balanscontrole. NeuroReport. 1998;9(14):3247-3252. PMID:9831459
- Meyer PF, Oddsson LIE, De Luca CJ. De rol van plantaire cutane sensatie in ongestoorde houding. Exp Brain Res. 2004;156(4):505-512.
- Treleaven J. Sensorimotorische stoornissen bij nekklachten die de posturale stabiliteit, hoofd- en oogbewegingcontrole beïnvloeden. Man Ther. 2008;13(1):2-11. doi:10.1016/j.math.2007.06.003
- Matheron E, Kapoula Z. Verticale heteroforie en posturale controle bij niet-specifieke chronische lage rugpijn. PLoS ONE. 2011;6(3):e18110. PMC3068140
- Manfredini D, Castroflorio T, Perinetti G, Guarda-Nardini L. Tandheelkundige occlusie, lichaamshouding en temporomandibulaire aandoeningen: waar we nu staan en waar we naartoe gaan. J Oral Rehabil. 2012;39(6):463-471. doi:10.1111/j.1365-2842.2012.02291.x
- Swain CTV, Pan F, Owen PJ, Schmidt H, Belavy DL. Geen consensus over de causaliteit van wervelkolomhoudingen of fysieke blootstelling en lage rugpijn: een systematische review van systematische reviews. J Biomech. 2020;102:109312. doi:10.1016/j.jbiomech.2019.08.006
- Laird RA, Gilbert J, Kent P, Keating JL. Vergelijking van lumbo-pelviene kinematica bij mensen met en zonder rugpijn: een systematische review en meta-analyse. BMC Musculoskelet Disord. 2014;15:229. doi:10.1186/1471-2474-15-229
- Honaker JA, Boismier TE, Shepard NP, Shepard NT. Fukuda staptest: gevoeligheid en specificiteit. J Am Acad Audiol. 2009;20(5):311-314. doi:10.3766/jaaa.20.5.4